poniedziałek, 23 marca 2026

Jak skalowanie decyduje o otaczającym nas świecie?

Chyba nie myślicie, że Wirtualna Kultura pamięta, czego uczono ją z fizyki w szkole. Kiedy trafia na coś zaskakującego, to zastanawia się, czy to było w szkole i czy powinna to pamiętać. Na przykład, że grawitacja ściska, a siła elektryczno-magnetyczna rozpycha (?). Podobno dzięki zrównoważeniu tych sił mrówka chodzi po poziomej nitce do góry nogami. 

Nad tym wszystkim Wirtualna Kultura zastanawiała się 17 marca w Studium Generale (Uniwersytet Wrocławski, Oratorium Marianum) prowadzonym przez prof. Adama Jezierskiego, który bardzo dokładnie przedstawił, kim jest i czym zajmuje się dr inż. Maciej Mulak, profesor Politechniki Wrocławskiej. To Maciej Mulak miał wtedy wykład.


Maciej Mulak swój wykład "Efekt skali w przyrodzie, technice i kulturze"

zaczął od prostego pytania, ile w kuli może się zmieścić kul o promieniu 3 razy mniejszym. Odpowiedź 27 jest znana każdemu maturzyście. Ale czy odpowiedź na pytanie: Co lepiej obierać - małe czy duże ziemniaki? jest równie prosta? Podobno wynika ona z skalowania. Obejrzycie filmik z serii "Fizyka bez zamulania", by się dowiedzieć, o co chodzi z tym skalowaniem: 


W trakcie wykładu Wirtualna Kultura sama siebie pytała, dlaczego nie zastanawiała się, czemu góry w Himalajach nie mogą być wyższe, a małe mrówki dźwigają takie ciężary. Maciej Mulak wyjaśnił to na wykładzie. Możecie jeszcze to oglądnąć:

Wirtualną Kulturę zaskoczyło, że niektóre rzeczy zależą od stosunku powierzchni do objętości. Wirtualna Kultura nie gwarantuje, że to dobrze zapamiętała. Maciej Mulak mówił też o metabolizmie i związanym z tym prawem Kleibera, biologa. Prawo Kleibera, sformułowane w 1930 roku, stwierdza, że dla większości wyższych kręgowców metabolizm jest proporcjonalny do masy ciała podniesionej do potęgi 3/4. To decyduje o długości życia.

Wartość wykładnika 3/4 jest kwestionowana. Ta teoria nie dotyczy roślin.

W drugiej części, po wykładzie Macieja Mulaka, prof. Ewa Dobierzewska-Mozrzymas, fizyk, 

mówiła o prawach Zipfa i Mandelbrota (ten od fractali): 

Marek Czachor pisze tak: 

"Jeżeli weźmiemy dowolny, wystarczająco długi tekst (lub korpus tekstów) i policzymy, ile razy występują w nim poszczególne słowa, to zaobserwujemy ciekawą prawidłowość: jeżeli tylko mamy do czynienia z językiem naturalnym, wykres przedstawiający ułożenie wyrazów w malejącym porządku częstotliwości zawsze przyjmie taki sam kształt. Jest to tzw. rozkład Zipfa".

Wirtualna Kultura słuchała z niedowierzaniem, co prof. Dobierzewska-Mozrzymas mówiła o tych prawach. Z prawa Zipfa wynika (?), że jeśli w jakimś państwie największe miasto ma milion mieszkańców, to następnych co do wielkości miast, na przykład pół milionowych, będzie dwa. SZOK! Czy Wirtualna Kultura dobrze to zrozumiała? Ewa Dobierzewska-Mozrzymas pokazała też zastosowania tych praw w językoznawstwie i badaniu własności powierzchni metali. Wszędzie jest matematyka. 

Zobaczcie, jak liczba M mieszkańców miasta wpływa na inne czynniki. Kliknijcie na zdjęcie slajdu.



Uwaga. We wtorek, 24 marca 2026, o godz. 17:15 w Studium Generale będzie wykład prof. Adama Jezierskiego. Kliknijcie w pierwszy link.


Dodatek. Przypomnienie relacji z innych wykładów popularyzatorskich Macieja Mulaka:
Cykl "Fizyka bez zamulania", prowadzony przez Macieja Mulaka na YouTube, powstał w roku 2023 i cieszy się ogromną popularnością - ponad 6 milionów wejść.
Krystyna - Wirtualna Kultura
Autor:
Etykiety:

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Subskrybuj: Komentarze do posta (Atom)